یادداشتی به قلم دکتر پرویز کرمی

ما ایرانی هستیم

پرویز کرمی

«شارل دو مونتسکیو» اندیشمند شهیر فرانسوی، کتابی دارد با عنوان «نامه های ایرانی». در این کتاب، او یک گردشگر خیالی اهل ایران را به فرانسه می برد و در مواجهه با هموطنانش، رفتار و فرهنگ فرانسوی را به نقدی جدی می کشاند. در جایی از آن، یکی از فرانسویان که گردشگر ایرانی به او معرفی می شود، شگفت زده می پرسد: «چگونه ممکن است کسی ایرانی باشد؟» حالا سه قرن؛ یعنی سیصد سال از زمان نوشتن این کتاب می گذرد. ایران برخلاف آن روزها که دوره جاماندن از جهان صنعتی را آغاز کرده بود، هم اکنون در تلاشی  جهاد گونه و خستگی ناپذیر برای رسیدن به قله های دانش و فناوری است. همه دنیا جمهوری اسلامی ایران را جدی گرفته اند خیل انبوه جوانان متخصص و پر انگیزه و امیدوار بیش از چهار هزار شرکت دانش بنیان و هزاران استارت آپ، طی پنج سال گذشته کارشان را شروع کرده اند. کارخانه های نوآوری و شتابدهنده ها و صندوق های سرمایه گذاری جسورانه هم یک به یک، شکوفا شده اند. ایده ها و خلاقیت ها با فناوری رنگ واقعیت گرفته اند و هر روز از هر گوشه این خاک پرگوهر، دستاوردی تازه و ارزشمند سر بر می آورد و نیازی را برطرف می سازد.

دانشمندان و متخصصان ایرانی، در برگزیده ترین دانشگاه و مراکز پژوهشی دنیا، ارج و قرب دارند و مایه فخر کشورمان هستند. آنگاه یک به یک طی چند سال گذشته، به کشور باز می گردند و با تاسیس شرکت های دانش بنیان یا استارت آپها، تجربه های گرانبهایشان را در اختیار جوانان میهن قرار می دهند.

فرهنگ پرقدمت ما، در حال زدودن دوده های سالیانی ست که فضای بچه پولداری نفتی ایجاد کرده بود. یا حتی در حال روبیدن غبارهای سم اسبانی است که در دوران سلطان بازی و تخت نشینی، بر رخ اندیشه ناب و جذاب ایرانی به پاخاسته بود.

اینک موضوع مهمی با عنوان «اقتصاد خلاق»، همچون ققنوسی، از آتش بحران های دوران، سر برآورده است. اقتصاد خلاق، پیش از آنکه رسم پول در آوردن از فکر و اندیشه را به ما بیاموزاند، می باید که رسم درست اندیشیدن را یادمان دهد. این مفهوم، گره گشای بسیاری از مسائل امروز ما خواهد بود. آدم های خوش قریحه و خشت خام بین، می دانستند که هر کس به دنبال پول باشد بنده آن است و هر که به دنبال دانش باشد، سالار آن. ما سال های سال است که اسیر تصویری زمخت و نمور از زندگی دانشمند فقیر در قاب ذهن مان شده ایم. مگر می شود آدمیزاد، دانشمند باشد و همزمان فقیر؟ مگر حکیم فردوسی هزار سال پیش نگفته بود: «توانا بود هر که دانا بود»؟

بنابراین، اقتصاد خلاق و صنایع فرهنگی، بیش از آنکه به اقتصاد پرتنش و ناپیدار تکیه کند، به فرهنگ مانا و ریشه دار وابسته است. فرهنگ، سرچشمه همه رویش ها و پرورش هاست. پس اقتصادی شکوفا و باثبات خواهد بود که بر پایه های فرهنگی قدرتمند، بنا شده باشد.

بسیار ساده است؛ ما کشوری با قدمت و تجربت طولانی هستیم. چیزهای زیادی به دنیا آموزانده ایم. دستاوردهای پرشماری را به بشریت تقدیم کرده ایم. تغییرات شگرفی را در جهان هستی، ساخته ایم. حالا هم می توانیم. رشد و شتاب علمی مان در این چند سال، روزنه های امید را به روی مان گشوده است. ریشه هایمان همچنان در خاک دانایی و توانایی، محکم دویده شده است.

طبیعت، عاقل نیست اما منطق دارد. یعنی هر آنچه که در نهادش گذاشته شده است را عملیاتی می کند. انسان عاقل است و خالق؛ هر آنگاه که با منطق طبیعت درآمیخته، توانسته است شاهکارهای بسیار بیافریند. اقتصاد خلاق، بر همین بساط اگر خوش بنشیند، رویاهای بسیاری را می تواند بر سمند واقعیت بنشاند. غربی ها در این عرصه، از ما جلوترند. اما جای امیدش آنجاست که آنها مبدع نبوده اند بلکه از روی دست ملت هایی همچون ما ایرانیان، راه های پیشرفت را آموخته اند و در حقیقت رهروان خوبی بوده اند. ما که خود، بشارت دست به آسمان ساییدن را از فخر عالم و پیامبر دانایی ها، دریافته ایم، اینک نمی باید که تنها دنباله روی رهروان دستاوردهایمان باشیم. بلکه می باید راه های جدید بسازیم و بشناسانیم.

خلاقیت ایرانی، اتفاقی نیست. خلاقیت ایرانی مختص نسلی خاص یا شکوفیده در سال های محدودی نیست. خلاقیت ایرانی برگرفته توحید و تلاش انسانی است که همواره در چهارراه حوادث تاریخ، پشت اش خم نشده است و در مقابل تندباد دگرگونی ها، منعطف مانده و شکسته نشده است.

در این روزهایی که زیست بوم کارآفرینی و نوآوری، شکل و شمایل واقعی اش را دارد به خود می گیرد، جای آن است که با جدی تر گرفتن اقتصاد خلاق و پاشاندن رنگ پرذوق بومی، عمارت های پرشکوه دوران طلایی اسلام را بازسازی کنیم و به رخ دیگران بکشانیم.

اینک زمان تقلید نیست. زمان بازسازی است. پس لازم است که «زیست بوم یادآوری و بازسازی» را کلید گذر از دشواری ها بدانیم و از گذرگاه های صعب، عبور کنیم. اقتصاد خلاق، مهم ترین درسی که به ما خواهد آموخت این است که یادآوری کند «ما ایرانی هستیم».

 

دبیر ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان

معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری

خلاصه مطلب :
یادداشت نوروزی دکتر کرمی دبیر ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری

نوع محتوا: مقاله/کتاب